23 Mart 1920: İsmet İnönü’nün İstanbul’dan Anadolu’ya Geçmesi

İnönü’nün hayatının dönüm noktalarından biri, Anadolu’daki milli mücadeleye katılma konusunda yaşadığı derin tereddütlerdir. İsmet Paşa, arzulamadığı halde bir gün Ankara’ya gider. Ancak İsmet Paşa, bir süre sonra“Mustafa Kemal Paşa’dan izin isteyerek İstanbul’a geri döner.” (Bozdağ,1972:23)  

Atatürk’ün kurmay heyetindeki Binbaşı Hüsrev Gerede de bu tarihi ayrıntıyı Hatıralarında şöyle anlatır:19 Ocak 1920: İsmet (İnönü) ile Japon Rıza, İstanbul'dan geldiler. İsmet (İnönü) Ankara'da bizim yerimize Mustafa Kemal Paşa’nın yanında kalacaktı. Bir süre sonra İstanbul’a dönmüş.(Gerede-Önal-2003:169)

İsmet Paşa’nın tekrar Ankara’ya gidişi İstanbul’da bütün ümitlerin kaybolduğunu görmesinden sonradır.

Gerede, bu vakıayı ise  hiç bilinmeyen çarpıcı bir bilgi ile anlatır. Bu bilgiye göre; İsmet İnönü İstanbul’dan Anadolu’ya Amerikan askeri kıyafetiyle  kaçmıştır.İsmet (İnönü) Bey,  Meclisin  işgali günü Rauf Bey’e “Hükümetin milletvekillerini Anadolu'ya geçirmek olanağının olup olmadığını anlamak istediğini, kendisince artık hükümet kalmadığını” söylemiş. Bu konuşma üzerine İsmet Bey,Rauf Bey’den Üsküdar Sultantepe'deki Özbek Tekkesi'ne sığınma ve Üsküdar Jandarma örgütü aracılığı ile Anadolu'ya kaçma önerisi alarak Meclis'ten ayrılmış. 23 Mart gecesi Amerikan askeri kıyafetiyle  Ankara'ya kaçmış. (Gerede-Önal-2003:182)

Falih Rıfkı Atay, İsmet İnönü’nün ikinci defa Anadolu’ya geçişinde ilk etapta Mustafa Kemal tarafından soğuk karşılandığını nakleder.16 Mart’tan sonra Ankara’ya gelmekten başka çare kalmadığını gören ve Saffet Arıkan  ve  arkadaşlarına katılarak Ankara’ya gelen İsmet Bey’e (İnönü), Mustafa Kemal soğuk davranmıştı.(Atay,1998:208)